Wyboisty asfalt, głębokie dziury i żwirowe objazdy stanowią wyzwanie dla zawieszenia i opon nawet w dobrze utrzymanym samochodzie. Już jedna przejażdżka po złej drodze może spowodować ukryte odkształcenie felgi, uszkodzenie boku opony lub rozerwanie osłony przegubu kulowego. Właśnie dlatego po jeździe w terenie lub po miejskich wybojach konieczna jest diagnostyka zawieszenia, a doświadczeni właściciele samochodów przeprowadzają oględziny i szereg prostych kontroli, nie czekając na pojawienie się wyraźnych objawów usterki.
Co należy sprawdzić po przejechaniu przez wyboje i po złej nawierzchni
- Boczne ścianki opon: sprawdza się stan gumy, przecięcia, wybrzuszenia i tzw. bąble. Te ostatnie świadczą o uszkodzeniu kordów. Bąbel na bocznej ściance opony to poważna wada, przy której oponę należy jak najszybciej wymienić, ponieważ uszkodzone kordy nie zapewniają już odpowiedniego utrzymania ciśnienia wewnątrz opony.
- Felgi: sprawdza się, czy nie mają pęknięć, odprysków ani odkształceń obręczy. Wygięta felga często powoduje charakterystyczne drgania przy prędkości 60-80 km/h - kierownica może drżeć nawet podczas jazdy po równej nawierzchni. Niewielkie odkształcenie obręczy można czasem zauważyć wizualnie podczas powolnego obracania koła.
- Ciśnienie w oponach: po mocnym uderzeniu w dziurę ciśnienie może spadać stopniowo lub niemal natychmiast. Prawidłowe ciśnienie poprawia prowadzenie samochodu, zmniejsza zużycie paliwa i pomaga wydłużyć żywotność opon.
- Stan bieżnika: powinien zużywać się równomiernie na całej szerokości. Miejscowe lub jednostronne zużycie może wskazywać na nieprawidłową geometrię kół lub usterki elementów zawieszenia.
Na podstawie jakich oznak ocenia się uszkodzenia zawieszenia
Zawieszenie przejmuje główne obciążenia udarowe podczas przejeżdżania przez wyboje i krawężniki. Uszkodzenia nie zawsze ujawniają się od razu, dlatego należy wiedzieć, na jakie objawy zwracać uwagę w pierwszych dniach po trudnej jeździe.Następujące oznaki wskazują, że samochód wymaga diagnostyki:
- obce odgłosy podczas przejeżdżania po nierównościach, na zakrętach lub podczas hamowania;
- przechył nadwozia podczas zmiany pasa ruchu lub pokonywania zakrętu;
- zbaczanie samochodu w bok podczas jazdy po prostej drodze;
- wibracje w kierownicy lub podłodze kabiny, nasilające się wraz ze wzrostem prędkości;
- skrzypienie lub trzaski podczas obracania kierownicy w miejscu;
- nierównomierne zużycie bieżnika na jednej lub kilku oponach.
Każdy z tych objawów wskazuje na konkretny obszar, w którym należy szukać przyczyny: stuknięcia podczas hamowania są najczęściej związane ze zużyciem łożysk wsporników kolumn zawieszenia, przechyły i zbaczanie - ze stanem wahaczy i amortyzatorów, a drgania - z niewyważeniem lub odkształceniem felgi. Nie należy zwlekać z wizytą w serwisie, jeśli występuje choćby jeden z wymienionych objawów.
Główne elementy zawieszenia wymagające sprawdzenia po intensywnych obciążeniach
Zawieszenie składa się z dziesiątek elementów, z których każdy pełni określoną funkcję. Część części zużywa się stopniowo, inne mogą ulec poważnym uszkodzeniom w wyniku jednego silnego uderzenia:- Amortyzatory i sprężyny. Amortyzatory tłumią drgania nadwozia po przejechaniu przez nierówności. Zużyty amortyzator nie radzi sobie już z tym zadaniem, a samochód zaczyna się kołysać, przyczepność kół do drogi pogarsza się, a droga hamowania wydłuża się. Oznaką usterki jest wyraźne kołysanie się na progach zwalniających oraz podczas zmiany pasa ruchu. Sprężyny należy sprawdzić pod kątem pęknięć i ugięć, ponieważ zdeformowana sprężyna zmienia prześwit i geometrię zawieszenia.
- Tłumiki drgań (gumowo-metalowe przeguby). Elementy te łączą wahacze zawieszenia z nadwoziem oraz między sobą. Z czasem część gumowa pęka i traci elastyczność, a na złej drodze w kabinie pojawiają się stuknięcia i skrzypienia. Zużyty silentblok przyspiesza zużycie sąsiednich części, dlatego nie należy odkładać jego wymiany.
- Łożyska kuliste. Sworznie kulowe łączą zwrotnicę z wahaczem. W miarę ich zużycia pojawia się luz, a samochód zaczyna ściągać w bok, a podczas skręcania kierownicą słychać charakterystyczne trzaski. Krytyczne zużycie sworznia kulowego stanowi poważne zagrożenie, ponieważ jego uszkodzenie prowadzi do utraty kontroli nad pojazdem.
- Słupki stabilizatora i tuleje stabilizatora poprzecznego. Słupki łączą stabilizator z elementami zawieszenia. W przypadku ich zużycia na nierównej drodze słychać stukanie, a stabilność poprzeczna samochodu na zakrętach wyraźnie się pogarsza;
- Wahacze zawieszenia. Wahacze ulegają odkształceniu pod wpływem silnych uderzeń lub zużywają się w miejscach mocowania silentbloków i przegubów kulowych. Uszkodzony wahacz zmienia kąty ustawienia kół, powodując nierównomierne zużycie opon.
- Drążki kierownicze i końcówki drążków kierowniczych. Zużyte końcówki powodują luz w układzie kierowniczym, w wyniku czego samochód z opóźnieniem reaguje na skręt kierownicy. Niewłaściwa wymiana końcówek zwiększa ryzyko utraty kontroli nad pojazdem.
- Łożyska kół. Zużyte łożysko sygnalizuje swoją awarię charakterystycznym buczeniem lub piskiem, którego ton zmienia się w zależności od prędkości i obciążenia koła. Opóźnienie w wymianie może doprowadzić do przegrzania i zablokowania.
Oprócz zawieszenia i kół, po jeździe po wyboistych drogach należy sprawdzić układ hamulcowy. Uderzenie w wyboje często powoduje przekrzywienie zacisku lub uszkodzenie tarczy hamulcowej. Oznakami problemu są drgania podczas hamowania, zbaczanie samochodu w bok przy naciskaniu pedału hamulca lub zgrzytanie.
Osobnej kontroli wymaga geometria kół. Przesunięcie kątów rozstawu i zbieżności występuje nawet po jednym silnym uderzeniu. Zaburzona geometria przyspiesza zużycie opon i powoduje nierównomierne obciążenie elementów zawieszenia. Kontrolę geometrii przeprowadza się po wymianie dowolnego elementu zawieszenia, a także w przypadku, gdy bieżnik opony zaczął się ścierać z jednej strony.
Terminowa diagnostyka po przejeździe po złych drogach pozwala wykryć usterki na wczesnym etapie i wymienić zużyte części, zanim doprowadzą one do awarii sąsiednich podzespołów.
