28.09.2021, 16:42 | czytano: 4410

Jacek Sowa: Podhalańskich kółek czar…

arch. Autora
"Z ogromnym zainteresowaniem podjąłem informację o projekcie nowotarżanina, Łukasza Worwy, dotyczącym historii motoryzacji na Podhalu. Ze swej strony mogę dorzucić trochę wspomnień, które pozostały mi jeszcze w pamięci" - pisze Jacek Sowa, pochodzący z Nowego Targu dziennikarz, pisarz i publicysta
Kiedy mój ojciec, wywodzący się po kądzieli z nowotarskiego rodu Rapackich, przywiózł mnie na początku lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku do rodzinnego Nowego Targu, zamieszkaliśmy pod dachem ciotek, pomieszkujących w kamienicy pp. Leśnickich przy ul. Sobieskiego. To była krótka, ale ważna arteria miasta, prowadząca bezpośrednio do Rynku od strony Waksmundu, a więc wszystkich dróg prowadzących do miasta ze wschodu. Było to szczególnie odczuwalne w dni jarmarku, kiedy obie strony ulicy zastawione były furmankami, pomiędzy którymi od czasu do czasu przebijały się autobusy PKS-u lub ciężarówki z zaopatrzeniem. Rzecz jasna nikt nie zajmował się wówczas takimi problemami, które znikały już wczesnym czwartkowym popołudniem, w przeciwieństwie do zalegających końskich odchodów i targanych przez wiatr resztek siana.
Niemalże naprzeciw stała kamienica, należąca do seniora rodu, wuja Romana Rapackiego, szacownego urzędnika skarbowego, bardziej jednak znanego w kołach miejscowych myśliwych. Na parterze owej kamienicy mieściło się biuro Centrali Ogrodniczej (gdzie znalazł zatrudnienie mój stary), a na podwórzu garaż i plac manewrowy ciężarówek, codziennie dowożących na Podhale owoce i warzywa. Owo miejsce było ulubionym celem przenikania naszej okolicznej zgrai, kiedy ciężarówki z demobilu drzemały pod wiatą, roztaczając upojny zapach benzyny i smaru. Czasem za sprawą kierowców (pana Japoła?) udało się zasiąść na wytartym siedzisku potężnego Studebakera czy GMC, popularnego „Dżemsa” i poruszać ogromną kierownicą ciężarówki. Czasem ojciec zabierał mnie ze sobą w tzw. teren, a do niezapomnianych należał zimowy wyjazd po pieczarki do piwnic we Frydmanie, kiedy to pokraczna z powodu koślawej tylnej osi furgonetka Skoda Tudor, zamarzła po drodze. Ale cierpliwy do bólu kierowca, pan Janiszewski, chuchając na szybę dowiózł nas bezpiecznie do bazy.

Wielkim wydarzeniem w Centrali Ogrodniczej był odbiór nowiutkiej, całkowicie polskiej ciężarówki STAR-20, w konstrukcji której miał udział inż. Stanisław Panczakiewicz, podobno spokrewniony z tą nowotarską rodziną. Szara kabina lśniła nowym lakierem, a oponom domalowano farbą białe fartuchy, aby nowa ciężarówka mogła wziąć godny udział w pochodzie pierwszomajowym!

Pojazdy z demobilu stanowiły podstawę ówczesnego transportu uspołecznionego, bo przecież innego nie było. Przy dziurawej ulicy Jana Kazimierza mieściły się warsztaty miejscowego PZGS, w których zawsze usmoleni mechanicy dłubali przy przedwojennych jeszcze, ogromnych Fiatach, Mercedesach, czy Skodach. Z przejęciem patrzyliśmy na drżące na wielkich błotnikach drążki obrysowe, dzięki którym kierowcy mogli zmieścić się pomiędzy skrzydłami bram garażowych.

Duże zainteresowanie młodych miłośników przaśnej jeszcze motoryzacji były pojazdy specjalne. W garażach Straży Pożarnej przy ul. Kościuszki uginały się od ciężaru różne wozy gaśnicze, których marek nie pomnę, ale trudno zapomnieć akcję gaszenia pożaru magazynu Zakładu Jajczarskiego przy ul. Szaflarskiej. Do późnej nocy walczono o uratowanie od pożogi, przylegającego doń „fajermurem”, domu pp. Sobkowskich, a wodę pompowano z Dunajca wężami, dobre dwa kilometry! Pchając patykiem po ulicy stare obręcze rowerowe, wyjąc wniebogłosy, wyobrażaliśmy siebie jako strażaków w akcji, ale konkurencją były sanitarki, początkowo poczciwe Skody Tudorki, a potem przerabiane chałupniczo Warszawy M-20. Jednak prawdziwym rarytasem transportu Pogotowia Ratunkowego był wyglądający jak buldog ciężarowy Chevrolet Canada, z którym nierozłącznie kojarzono kierowcę i mechanika zarazem, Jaśka Gruszkę z Waksmundzkiej.

Samochody garażujące przy Szkolnej z białymi literami „MO” na drzwiach raczej nas nie interesowały…

Letnia atrakcją były pękate polewaczki z MPGK, wypłukujące błoto i koński nawóz spod krawężników, głównie w Rynku i przed ważniejszymi urzędami; fajnie było dostać się pod taki zimny strumień w upalny poranek. Dumą Podhala był także Rejon Dróg Publicznych, utrzymujący w stanie przejezdności zimowe arterie regionu, szczególnie ciężkie pługi wirnikowe na podwoziu ZIS-151, które często pokazywano w czołówkach Polskiej Kroniki Filmowej.
Ale potentatem transportowym był ze zrozumiałych względów nowotarski oddział PKS-u, zlokalizowany za torami Dworca Kolejowego przy Ludźmierskiej. Miał nowoczesną jak na tamte czasy bazę i halę warsztatowo-garażową, w której gościnnie przed tysięczną publicznością wystąpił Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze”. Wobec do dziś ślimaczego tempa połączeń kolejowych Krakowa z Zakopanem, główny ciężar komunikacyjny spoczywał na autobusach i ciężarówkach opatrzonych żółto-czarnym kółkiem z symbolem kierownicy. Dworzec autobusowy mieścił się w idealnym punkcie, bo w Rynku, a z trzech przelotowych stanowisk odjeżdżały niebieskie autobusy, łączące Podhale z czterema stronami świata, głównie z Krakowem, ale i Warszawą także. Pękate Skody kiwały przed skrętem wysuwanymi strzałkami kierunkowskazów, ale prawdziwą ozdobą był kursujący na linii warszawskiej nowoczesny model Fiata z kierownicą po prawej stronie. Podobno nie chcieli ich Brytyjczycy, więc zakupiono okazyjnie od Włochów parędziesiąt sztuk w barterze za wieprzowinę; a niech tam! A potem nastała era „ogórków”...

Ale o tym i innych etapach podhalańskiej motoryzacji w następnym odcinku…

Po pół wieku pamięć może zawodzić, toteż proszę o wyrozumiałość i ew. uwagi i pomoc w snuciu wspomnień z historii podhalańskiej motoryzacji. Korespondencję można kierować na mój adres mailowy: jacek.sowa@mzpn.pl lub lukasz.worwa@worwa.pl

Jacek Sowa
Może Cię zainteresować
zobacz także
komentarze
Rocz. 5630.09.2021, 20:02
Pamiętam jak mój ojciec pracując jako kierowca w PKSie przyjeżdżał czasem przed dom traktorem tzw.buldogiem czy coś w tym rodzaju z dwoma przyczepami a traktor zapalało się kierownicą,wyjmując ją.Atraktor pamiętam, tak głośno chodził,że słychać go było z bardzo dalekiej odległości a rura wydechowa to miała może ze 20cm średnicy.
j2330.09.2021, 11:44
To były piękne dni, jakieś 50 lat temu, nie było podziałów - my z prawej Wy z lewej strony, Wszyscy szanowali i traktowali się wzajemnie z szacunkiem. Aż łezka w oku się kręci, że tak można było żyć, pomimo że panowała w pełni komuna, która narzucała swoje warunki. Oczywiście, że pamięta się Św. pamięci pana Kostrzewę z jego przepięknym jak na tamte czasy samochodem, którego wielu z nas wtedy mu go zazdrościło. Czekamy na dalsze wspomnienia z tamtych lat. Serdeczne dzięki autorom za ciekawe artykuły.
takitam.30.09.2021, 08:46
do rufio.
wszystko sie idealnie zgadza, tylko pod koniec lat 70-tych pan kostrzewa prowadzil stacje na berekach, ktora do dzis zreszta tam funkcjonuje.
Piotrek29.09.2021, 21:59
Jak starem polewaczka Star spadł z mostu na Kościuszki.Czterema ,,nogami ,,do góry leżał.Po zerwaniu w tym odcinku inne barierki były.Człowiek sterujący zaworami w beczce zginoł..Pana z ,,dzikiem,, (takie coś co miało silnik i dwa koła z przodu długie sterujące drążki na końcu przyczepka na śmieci na zakrętach musiał wyjść iść obok). I.Osiołka w tej firmie,jak traktor pracował.
Pinki29.09.2021, 18:06
Jacku!
Straż Pożarna w Nowym Targu miała wtedy 2 Stary 20 , albo 21 i cacko: Forda Canada z beczką na ramie.
Jeśli chodzi o autobusy Fiat z kierownicą z prawej strony, to było ich kilka , miały bardzo głośny klakson, a dużo lat później później dowiedziałem się z bardzo, bardzo wiarygodnego źródła, że nie posiadały kół zapasowych (podobno w całej Polsce) bowiem decydenci z tamtych czasów zadecydowali, że zamiast kół zapasowych lepiej kupić ileś tam dodatkowych egzemplarzy.
Pozdrawiam
Pinki
Rufio29.09.2021, 17:58
Pamięta ktoś pana Kostrzewę ? prowadził serwis samochodowy na stacji CPN na Szaflarskiej, a mieszkał na Wojska Polskiego. To było jakoś tak pod koniec lat 70-tych. Miał takiego czerwonego Tryumpha, wyglądającego na wyścigówkę. Niskie to to było, dwuosobowe, składany czarny dach. Kiedyś opowiadał, że to autko miało jakiś nietypowy silnik, chyba Wankla. Drugiego takiego samochodu chyba w Polsce nie było. Pamiętam jak oglądaliśmy z podziwem to auto, na liczniku było coś ponad 200 wymalowane, no to był ostateczny i namacalny dowód, że to najlepsze auto świata ( no cóż, porównać mogliśmy najwyżej z Polonezem, Syrenką, Trabantem czy jakimś Wartburgiem) A właściciel wydawał się jakimś nadzwyczajnym rajdowcem, prawie jak jakiś bóg co zstąpił na ziemię pokazać profanom co to znaczy samochód.
Niestety, właściciel zmarł w tym aucie jadąc z albo do Zakopanego. I wkrótce potem i autko zniknęło.
Jacek Sowa29.09.2021, 16:03
Do wszystkich KOMENTATORÓW: Kochani, chcę napisać o wszystkim, co wiążę się z motoryzacją na Podhalu bez wyjątku. O ludziach i zdarzeniach, które zapamiętałem, tylko po kolei; dajcie mi trochę czasu. Ale piszcie, piszcie jak najwięcej; im więcej wiadomości tym większa rzetelność historyczna!
Piotrek29.09.2021, 11:02
Dzięki Panie Jacku za wspomnienia.Jestem z 62.Pamiętam dworzec na rynku,fontannę z pstrągami, perony,betonowe latarnie,kasy biletowe tam gdzie teraz pizzeria,autobusy z bagażnikami na dachu(FIAT?) w lecie ciężarówki Żubr(drzwi w kabinie kierowcy krołapki) z ławeczkami na pace do Szczawnicy,w Dębnie się wysiadało przed drewnianym mostem,autobus przejeżdżał solo,pasażerowie z buta,ogórka na Kowaniec tak nabitego że ktoś zewnątrz musiał domknąć drzwi,ogórki z przyczepami do Zakopanego,Szczawnicy(tylko z miesięcznymi w przyczepie)jazdę do Krakowa z postojem w Myślenicach(na szczęście bo dalej bym zarzygał autobus) itd. Dzięki za wspomnienia.
AS29.09.2021, 09:26
Trzeba by wspomnieć inż. Wiesława Korczaka- samochodziarza z Metalówki i jego cudo motoryzacyjne- rajdową syrenką.
SlZy28.09.2021, 22:28
Czy pamiętacie ciężarówkę Horch z ruchomymi kierunkowskazami? Były takie auta w PKSie. Może ktoś przypomni, w którym roku była wymiana kierunkowskazów na świetlne?
Smok28.09.2021, 21:01
Przyjemnie się czyta, dziękuję.
ski28.09.2021, 19:20
stacja benzynowa na Rynku była kluczowa dla podhalańskiej motoryzacji.
Ela 6328.09.2021, 18:41
Jestem rocznik 1963 i bardzo lubię czytać o naszym Nowym Targu. Nie mam prawa jazdy i prawie zawsze "chodzę z buta", ale odkąd pojawiły się wspomnienia związane z historią motoryzacji naszego regionu i nowotarskiego CPN-u , śledzę wszystkie artykuły i oglądam zdjęcia z archiwum. I co z tego? Wiele samochodów z minionych lat pamiętam, ale nie miałam pojęcia jakiej są marki. Dziękuję bardzo Panu Worwie i pozostałym autorom. Fajnie, że chcecie się podzielić z innymi.
Może Cię zainteresować
Zobacz pełną wersję podhale24.pl